Trẻ ít nói khiến nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt khi so sánh khả năng ngôn ngữ của con với những trẻ cùng tuổi. Tuy nhiên, ít nói không đồng nghĩa với tự kỷ. Đây có thể là biểu hiện của chậm phát triển ngôn ngữ hoặc xuất phát từ môi trường giao tiếp. Cha mẹ cần quan sát thêm khả năng tương tác, giao tiếp xã hội và các mốc phát triển của trẻ.
Cách Nhìn Nhận Trẻ Ít Nói Đơn Thuần
Không phải trẻ ít nói nào cũng mắc rối loạn phổ tự kỷ. Nếu trẻ vẫn có khả năng tương tác, hiểu lời và sử dụng các cử chỉ giao tiếp phù hợp, cha mẹ có thể xem xét đây là biểu hiện ít nói hoặc chậm phát triển ngôn ngữ đơn thuần.
Một số đặc điểm thường gặp ở trẻ ít nói đơn thuần gồm:
- Trẻ vẫn nhìn thẳng vào mắt người lớn khi nói chuyện: Khi giao tiếp, trẻ có khả năng hướng ánh mắt về phía người đối diện và duy trì sự tương tác phù hợp.
- Trẻ biết khoe, biết dùng tay chỉ: Trẻ có thể chỉ vào món đồ mình thích, đưa đồ vật cho người thân hoặc tìm cách chia sẻ sự chú ý với người khác.
- Trẻ hiểu lời người khác: Trẻ có khả năng hiểu những lời nói quen thuộc và biết làm theo các yêu cầu đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày.
- Trẻ thích chơi cùng người thân: Trẻ có nhu cầu tương tác, thích chơi với cha mẹ hoặc người thân và có phản ứng phù hợp khi được gọi tên.
Những biểu hiện trên cho thấy trẻ vẫn có nhiều nền tảng giao tiếp xã hội quan trọng. Tuy nhiên, mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, vì vậy cha mẹ vẫn nên theo dõi khả năng ngôn ngữ và tương tác của con theo từng giai đoạn.
Trẻ Ít Nói Có Phải Là Bị Tự Kỷ Không?
Trẻ ít nói không hẳn là bị tự kỷ. Ít nói có thể là một dấu hiệu của chậm phát triển ngôn ngữ, xuất phát từ nhiều nguyên nhân như trẻ thụ động, ít được giao tiếp hoặc môi trường xung quanh chưa tạo đủ cơ hội để trẻ tương tác và sử dụng ngôn ngữ.
Tuy nhiên, chậm nói cũng có thể là một dấu hiệu sớm liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ. Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào việc trẻ nói ít hay nhiều để kết luận trẻ có tự kỷ hay không.
Điều quan trọng là cần quan sát đồng thời nhiều khía cạnh khác như khả năng giao tiếp bằng mắt, sử dụng cử chỉ, chia sẻ sự chú ý, đáp ứng khi được gọi tên, khả năng hiểu lời và mức độ tương tác với người khác. Khi có nhiều biểu hiện bất thường cùng xuất hiện, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn.
Dấu Hiệu Nghi Ngờ Trẻ Chậm Nói Bị Tự Kỷ
Cha mẹ nên đặc biệt chú ý nếu trẻ chậm nói đi kèm với những dấu hiệu bất thường trong giao tiếp và phát triển. Một số dấu hiệu cần quan tâm gồm:
Khi 12 Tháng Trẻ Không Nói Bập Bẹ
Nếu đến khoảng 12 tháng trẻ vẫn chưa có những âm thanh bập bẹ hoặc biểu hiện giao tiếp bằng âm thanh phù hợp, cha mẹ nên theo dõi sát sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.
Khi 12 Tháng Trẻ Chưa Biết Chỉ Ngón Tay Hoặc Sử Dụng Cử Chỉ Giao Tiếp
Ở giai đoạn này, trẻ thường bắt đầu sử dụng các cử chỉ để thể hiện nhu cầu và chia sẻ sự chú ý với người khác. Nếu trẻ chưa biết chỉ ngón tay hoặc không có những cử chỉ, điệu bộ giao tiếp phù hợp, đây là dấu hiệu cha mẹ nên lưu ý.
16 Tháng Chưa Nói Từ Đơn
Khi trẻ khoảng 16 tháng nhưng vẫn chưa nói được từ đơn, cha mẹ nên quan sát thêm khả năng hiểu lời, giao tiếp và tương tác xã hội của trẻ thay vì chỉ chờ trẻ tự nói.
Khi 24 Tháng Chưa Nói Được Câu 2 Từ Hoặc Nói Chưa Rõ
Đến khoảng 24 tháng, nếu trẻ chưa nói được câu gồm 2 từ hoặc khả năng nói còn rất khó hiểu, cha mẹ nên chủ động tìm hiểu nguyên nhân và theo dõi toàn diện các lĩnh vực phát triển của trẻ.
Trẻ Bị Mất Đi Kỹ Năng Đã Có
Một dấu hiệu đặc biệt cần lưu ý là trẻ mất đi những kỹ năng ngôn ngữ hoặc kỹ năng xã hội mà trước đó đã hình thành, bất kể xảy ra ở độ tuổi nào. Khi nhận thấy trẻ không còn sử dụng những kỹ năng từng có, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá càng sớm càng tốt.
Tuy nhiên, những dấu hiệu trên không thể được sử dụng riêng lẻ để khẳng định trẻ bị tự kỷ. Cách tốt để biết chính xác trẻ có gặp rối loạn phổ tự kỷ hay không là cha mẹ nên đưa trẻ thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín, có chuyên môn cao trong lĩnh vực phát hiện và điều trị tự kỷ. Việc đánh giá chuyên môn giúp xác định rõ hơn nhu cầu của trẻ và có hướng hỗ trợ phù hợp.
