Nhiều cha mẹ chia sẻ rằng con từng biết gọi “ba”, “mẹ”, biết chỉ tay hoặc chơi với mọi người, nhưng sau một thời gian lại dần mất đi những kỹ năng đã có. Điều này khiến không ít gia đình hoang mang và lo lắng liệu con có đang mắc rối loạn phổ tự kỷ hay không. Vậy trẻ tự kỷ thoái lui là gì, vì sao tình trạng này xảy ra và cha mẹ nên làm gì khi phát hiện con có dấu hiệu thoái lui? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về hiện tượng này.
Trẻ Tự Kỷ Thoái Lui Là Gì?
Trẻ tự kỷ thoái lui (Regressive Autism) là tình trạng trẻ mất đi những kỹ năng đã từng có, đặc biệt là kỹ năng ngôn ngữ, giao tiếp xã hội hoặc vui chơi sau một giai đoạn phát triển tương đối bình thường.
Thông thường, trẻ phát triển bình thường trong năm đầu đời hoặc lâu hơn, sau đó bắt đầu mất dần khả năng nói, ít giao tiếp bằng mắt, không còn đáp lại khi được gọi tên hoặc giảm hứng thú tương tác với người khác.
Hiện tượng này thường xuất hiện ở một nhóm trẻ trong rối loạn phổ tự kỷ và là lý do khiến nhiều phụ huynh nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong quá trình phát triển của con.
Trẻ Tự Kỷ Thoái Lui Thường Xuất Hiện Khi Nào?
Phần lớn các trường hợp thoái lui xảy ra trong khoảng từ 15 đến 30 tháng tuổi. Đây cũng là giai đoạn trẻ phát triển mạnh về ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.
Một số trẻ có biểu hiện thoái lui diễn ra từ từ trong nhiều tháng, trong khi những trẻ khác có thể mất kỹ năng khá nhanh chỉ trong vài tuần.
Cha mẹ thường nhận thấy con có những thay đổi như:
- Không còn nói những từ đã từng nói.
- Không còn chỉ tay để yêu cầu hoặc chia sẻ.
- Giảm giao tiếp bằng mắt.
- Ít cười và ít phản ứng với người thân.
- Không còn thích chơi các trò chơi tương tác.
Dấu Hiệu Nhận Biết Trẻ Tự Kỷ Thoái Lui
Mất Kỹ Năng Ngôn Ngữ
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất. Trẻ từng nói được một số từ đơn giản nhưng sau đó không còn sử dụng hoặc sử dụng rất ít.
Một số trẻ chuyển từ việc nói thành phát ra những âm thanh không có ý nghĩa hoặc lặp lại âm thanh.
Giảm Tương Tác Xã Hội
Trẻ ít nhìn vào mắt người đối diện, không còn thích được bế, ôm hoặc chơi với cha mẹ như trước.
Việc đáp lại khi được gọi tên cũng giảm rõ rệt.
Mất Kỹ Năng Chơi
Những trò chơi trẻ từng yêu thích không còn thu hút trẻ nữa. Thay vào đó, trẻ có thể dành nhiều thời gian cho các hành vi lặp đi lặp lại như xoay đồ vật hoặc xếp đồ chơi theo hàng.
Xuất Hiện Hành Vi Lặp Lại
Bên cạnh việc mất kỹ năng, trẻ có thể bắt đầu xuất hiện các hành vi như vẫy tay, xoay người, đi kiễng chân hoặc quá chú ý đến một số đồ vật.
Vì Sao Trẻ Tự Kỷ Bị Thoái Lui?
Đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân gây ra hiện tượng thoái lui ở trẻ tự kỷ.
Nhiều nghiên cứu cho rằng đây là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền và quá trình phát triển thần kinh của não bộ. Không có bằng chứng cho thấy cách nuôi dạy của cha mẹ hoặc việc tiêm vắc xin gây ra tình trạng này.
Điều quan trọng là phụ huynh không nên tự trách bản thân khi con có biểu hiện thoái lui mà cần tập trung vào việc đưa trẻ đi đánh giá và can thiệp sớm.
Trẻ Tự Kỷ Thoái Lui Có Phục Hồi Được Không?
Khả năng phục hồi của mỗi trẻ là khác nhau và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
- Mức độ mất kỹ năng.
- Thời điểm phát hiện.
- Thời gian bắt đầu can thiệp.
- Mức độ tham gia của gia đình.
- Chương trình can thiệp phù hợp với nhu cầu của trẻ.
Nhiều trẻ có thể lấy lại một phần hoặc nhiều kỹ năng đã mất nếu được can thiệp sớm, liên tục và đúng phương pháp.
Cha Mẹ Nên Làm Gì Khi Trẻ Có Dấu Hiệu Thoái Lui?
Đưa Trẻ Đi Đánh Giá Càng Sớm Càng Tốt
Nếu nhận thấy trẻ mất kỹ năng ngôn ngữ hoặc giao tiếp, cha mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên môn để được đánh giá toàn diện.
Việc chờ đợi với hy vọng trẻ sẽ tự hồi phục có thể làm mất đi “giai đoạn vàng” trong can thiệp.
Tham Gia Can Thiệp Sớm
Sau khi được đánh giá, trẻ cần tham gia chương trình can thiệp phù hợp như:
- Can thiệp ngôn ngữ.
- Giáo dục đặc biệt.
- Trị liệu hoạt động.
- Hỗ trợ kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội.
Đồng Hành Cùng Con Tại Nhà
Cha mẹ nên dành thời gian chơi cùng trẻ, khuyến khích giao tiếp trong các hoạt động hằng ngày và duy trì sự phối hợp chặt chẽ với giáo viên hoặc chuyên gia.
Việc luyện tập thường xuyên tại nhà sẽ giúp trẻ có nhiều cơ hội duy trì và phát triển các kỹ năng đã học.
Câu Hỏi Thường Gặp
Trẻ tự kỷ thoái lui có phải trường hợp nào cũng mất hoàn toàn khả năng nói?
Không. Có trẻ chỉ mất một phần vốn từ, trong khi một số trẻ có thể mất gần như hoàn toàn khả năng sử dụng ngôn ngữ đã học.
Thoái lui có xảy ra ở tất cả trẻ tự kỷ không?
Không. Chỉ một nhóm trẻ trong phổ tự kỷ có biểu hiện thoái lui. Nhiều trẻ khác có dấu hiệu chậm phát triển ngay từ những năm đầu đời mà không trải qua giai đoạn mất kỹ năng.
Có thể phòng ngừa tự kỷ thoái lui không?
Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu. Tuy nhiên, việc theo dõi các mốc phát triển của trẻ và đưa trẻ đi đánh giá ngay khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp can thiệp sớm và cải thiện kết quả phát triển.
Kết Luận
Trẻ tự kỷ thoái lui là tình trạng trẻ mất đi những kỹ năng đã từng có, đặc biệt là ngôn ngữ và giao tiếp xã hội, sau một giai đoạn phát triển tương đối bình thường. Đây là dấu hiệu cần được quan tâm và đánh giá sớm, bởi can thiệp đúng thời điểm có thể giúp trẻ cải thiện đáng kể khả năng học tập, giao tiếp và hòa nhập.
Nếu cha mẹ nhận thấy con không còn sử dụng những kỹ năng đã từng có, đừng chờ đợi hay hy vọng tình trạng sẽ tự biến mất. Việc đưa trẻ đến các chuyên gia để được đánh giá và xây dựng chương trình can thiệp phù hợp sẽ giúp con có nhiều cơ hội phát triển tốt hơn trong tương lai.
