Cha mẹ thường không phân biệt được thế nào là trẻ hiếu động, thế nào là trẻ ADHD (tăng động giảm chú ý). Biểu hiện của 2 loại trẻ này là khá giống nhau, vì vậy cũng làm cha mẹ chủ quan không đề phòng và không giám sát trẻ từ sớm. Hôm nay hãy cùng trung tâm SPEECH tìm hiểu kỹ hơn về trẻ ADHD là như thế nào để ba mẹ có con có dấu hiệu ADHD nhận biết sớm và can thiệp sớm nhất để tốt cho con.
1. ADHD Là Gì?
Tình trạng trẻ ADHD
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) — hay còn gọi là rối loạn tăng động giảm chú ý — là một trong những rối loạn phát triển thần kinh phổ biến nhất ở trẻ em. Đây là tình trạng não bộ phát triển theo cách khác biệt, ảnh hưởng đến khả năng tập trung, kiểm soát hành vi và điều tiết cảm xúc.
Theo thống kê toàn cầu, khoảng 5–10% trẻ em được chẩn đoán mắc ADHD. Tại Việt Nam, tỷ lệ này cũng ngày càng được nhận diện nhiều hơn khi nhận thức cộng đồng về sức khỏe tâm thần trẻ em được nâng cao.
Điều quan trọng phụ huynh cần hiểu: ADHD không phải lỗi của trẻ, không phải lỗi của cha mẹ. Đây là một tình trạng y tế có cơ sở sinh học, hoàn toàn có thể được hỗ trợ và quản lý hiệu quả.
2. Phân Loại ADHD Ở Trẻ Em
Môi trường sống
Theo Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5), ADHD được chia thành 3 thể chính:
Thể 1: Thiếu chú ý | Thể 2: Tăng động – Bốc đồng | Thể 3: Kết hợp (phổ biến nhất) |
Khó tập trung, hay quên, bỏ sót chi tiết. Thường bị bỏ sót chẩn đoán hơn. | Luôn vận động, không ngồi yên, hành động trước khi suy nghĩ. | Có cả hai nhóm triệu chứng trên. Đây là dạng được chẩn đoán nhiều nhất. |
3. Dấu Hiệu Nhận Biết Trẻ ADHD
Các triệu chứng ADHD thường xuất hiện trước 12 tuổi và được quan sát trong nhiều môi trường khác nhau (ở nhà, ở trường, khi chơi với bạn).
Nhóm triệu chứng thiếu chú ý
- Khó duy trì tập trung: không hoàn thành bài tập, bỏ dở nhiệm vụ giữa chừng dù đã bắt đầu.
- Hay mắc lỗi bất cẩn: bỏ sót chi tiết, không đọc kỹ đề bài, chép sai số hay chữ.
- Khó tổ chức, sắp xếp: hay mất đồ dùng, cặp sách lộn xộn, quên mang bài về nhà.
- Dễ bị phân tâm: chú ý dễ bị thu hút bởi kích thích bên ngoài, nhìn đâu đó khi đang học.
Nhóm triệu chứng tăng động — bốc đồng
- Luôn trong trạng thái vận động: không ngồi yên, đứng lên ngồi xuống, leo trèo ở những nơi không phù hợp.
- Nói nhiều, không kiểm soát được: nói to, ngắt lời người khác, trả lời khi chưa hỏi xong câu.
- Hành động bốc đồng: làm mà không nghĩ đến hậu quả, khó kiềm chế khi nổi cáu.
- Khó chờ đợi đến lượt: xếp hàng hay xô đẩy, chen vào trò chơi của trẻ khác.
⚠ Lưu ý: Để được chẩn đoán ADHD, các triệu chứng phải xuất hiện ít nhất 6 tháng, xảy ra trong nhiều môi trường khác nhau và gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của trẻ. |
4. Nguyên Nhân và Yếu Tố Nguy Cơ
ADHD có nguồn gốc sinh học rõ ràng. Không có một nguyên nhân đơn lẻ nào gây ra ADHD; thay vào đó, đây là sự kết hợp của nhiều yếu tố:
- Di truyền (chiếm 70–80%): Nếu cha hoặc mẹ có ADHD, con có nguy cơ cao hơn đáng kể.
- Cấu trúc và hoạt động não bộ: nghiên cứu hình ảnh não cho thấy trẻ ADHD có sự khác biệt ở vùng kiểm soát sự chú ý và hành vi.
- Yếu tố môi trường trong thai kỳ: phơi nhiễm với thuốc lá, rượu, hoặc chì trong giai đoạn mang thai có liên quan đến nguy cơ ADHD.
- Sinh non hoặc cân nặng thấp: trẻ sinh trước 37 tuần hoặc nhẹ cân dưới 2.5kg có nguy cơ cao hơn.
5. Quá Trình Chẩn Đoán ADHD
Không có xét nghiệm máu hay chụp não đơn lẻ nào có thể chẩn đoán ADHD. Đây là quá trình đánh giá toàn diện bởi chuyên gia, thường bao gồm:
- Phỏng vấn phụ huynh và trẻ: thu thập lịch sử phát triển, biểu hiện hành vi ở nhà và lịch sử y tế.
- Bảng đánh giá hành vi: phụ huynh và giáo viên điền vào các thang đo chuẩn hóa như Conners, Vanderbilt hoặc SNAP-IV.
- Đánh giá tâm lý: kiểm tra trí tuệ, chức năng điều hành và loại trừ các rối loạn khác (lo âu, rối loạn học tập…).
- Quan sát và thảo luận với giáo viên: thông tin từ trường học rất quan trọng để xác nhận biểu hiện trong nhiều môi trường.
6. Cách Hỗ Trợ Trẻ ADHD Tại Nhà
Gia đình là nền tảng quan trọng nhất trong hành trình hỗ trợ trẻ ADHD. Những thay đổi thực tế trong môi trường và cách tương tác có thể tạo ra sự khác biệt lớn.
Cấu trúc & Nề nếp
Xây dựng thời gian biểu cố định mỗi ngày cho bữa ăn, học bài, giải trí. Sự nhất quán giúp não ADHD dự đoán và chuẩn bị tốt hơn.
Giao tiếp rõ ràng
Đưa ra yêu cầu ngắn gọn, từng bước một. Thay vì “dọn phòng”, hãy nói “trước tiên nhặt đồ chơi bỏ vào giỏ”.
Khen thưởng tích cực
Ghi nhận và khen ngợi ngay khi trẻ làm đúng. Hệ thống điểm thưởng nhỏ hàng ngày hiệu quả hơn lời phê bình.
Giảm phân tâm
Tắt tivi, điện thoại khi trẻ học bài. Không gian học gọn gàng, yên tĩnh giúp trẻ tập trung đáng kể.
Vận động có kiểm soát
Cho trẻ vận động thể chất trước khi học bài (15–20 phút). Hoạt động thể chất giúp não ADHD điều tiết tốt hơn.
Chăm sóc bản thân (cho cha mẹ)
Nuôi dạy trẻ ADHD đòi hỏi nhiều năng lượng. Phụ huynh cần chăm sóc sức khỏe tâm lý của chính mình để đồng hành bền vững.
SPEECH – Học viện phát triển ngôn ngữ
Học viện Phát triển ngôn ngữ
Giữa vô vàn trung tâm can thiệp sớm hiện nay, SPEECH tự hào là một trong những địa chỉ uy tín hàng đầu dành cho trẻ ADHD tại Việt Nam. Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này, SPEECH đã và đang đồng hành cùng các bậc phụ huynh trên hành trình giúp con phát triển ngôn ngữ toàn diện. Học viện sở hữu nhiều ưu điểm nổi bật như:
Đội ngũ chuyên gia tâm huyết, giàu kinh nghiệm
Đội ngũ chuyên gia là yếu tố then chốt quyết định chất lượng dịch vụ can thiệp sớm cho trẻ ADHD. Tại SPEECH quy tụ đội ngũ chuyên gia ngôn ngữ trị liệu và giáo dục đặc biệt dày dặn kinh nghiệm và luôn tận tâm với từng trường hợp trẻ.
Chương trình can thiệp cá nhân hóa
Hiểu rằng mỗi trẻ là một cá thể độc đáo, SPEECH xây dựng chương trình can thiệp riêng biệt dựa trên đánh giá chuyên sâu về khả năng và đặc điểm phát triển của từng trẻ. Học viện thực hiện đánh giá toàn diện về khả năng và đặc điểm phát triển của trẻ sau đó sẽ xây dựng chương trình can thiệp phù hợp với nhu cầu và khả năng của từng trẻ dựa trên kết quả đánh giá.
Xem thêm:
- Rối loạn ngôn ngữ là gì? Cách giúp trẻ cải thiện rối loạn ngôn ngữ
- BẬT MÍ CÁCH GIÚP TRẺ NGHE LỜI BA MẸ HƠN “CỰC ĐỈNH” VÀ HIỆU QUẢ NHẤT
- TRẺ CHẬM NÓI VÀ TRẺ TỰ KỶ KHÁC NHAU Ở ĐIỂM NÀO?
Môi trường học tập vui vẻ, kích thích
Môi trường học tập đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là trẻ ADHD. Do đó, SPEECH luôn nỗ lực tạo dựng môi trường học tập đầy hứng khởi và kích thích giao tiếp cho trẻ, giúp trẻ tiếp thu kiến thức hiệu quả và tự tin hơn.
SPEECH thiết kế không gian học tập rộng rãi, thoáng mát, được trang trí với nhiều màu sắc tươi sáng và hình ảnh sinh động, tạo cảm giác vui vẻ, thoải mái cho trẻ. Các khu vực học tập được phân chia chức năng rõ ràng, đảm bảo an toàn cho trẻ trong quá trình tham gia các hoạt động.
Với những nỗ lực không ngừng nghỉ, SPEECH đã và đang giúp hàng ngàn trẻ ADHD phát triển ngôn ngữ và hòa nhập cộng đồng. Hãy liên hệ với SPEECH ngay hôm nay để được tư vấn miễn phí và nhận thông tin chi tiết về các dịch vụ can thiệp sớm.
