Trẻ tăng động giảm chú ý thường khiến cha mẹ lo lắng khi con khó tập trung, hiếu động, bốc đồng hoặc quên nhiệm vụ. Tuy nhiên, không phải trẻ nghịch ngợm hay mất tập trung đều mắc ADHD. Hiểu đúng dấu hiệu, nguyên nhân và cách hỗ trợ sẽ giúp cha mẹ đồng hành cùng con hiệu quả hơn.
Trẻ Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) Là Gì?
ADHD là viết tắt của Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, thường được gọi là rối loạn tăng động giảm chú ý. Đây là một rối loạn phát triển thần kinh, thường bắt đầu từ thời thơ ấu và có thể tiếp tục ảnh hưởng đến trẻ trong tuổi thiếu niên cũng như khi trưởng thành.
Trẻ có ADHD thường gặp khó khăn nổi bật ở ba nhóm khả năng: duy trì sự chú ý, kiểm soát mức độ hoạt động và kiểm soát hành vi bốc đồng. Tùy từng trẻ, biểu hiện giảm chú ý có thể nổi bật hơn, tăng động – bốc đồng có thể nổi bật hơn hoặc trẻ có sự kết hợp của cả hai nhóm triệu chứng.
Điểm quan trọng cha mẹ cần hiểu là ADHD không đơn giản là trẻ “nghịch”, “lười nghe lời” hay “thiếu kỷ luật”. Trẻ có thể thực sự gặp khó khăn trong việc kiểm soát sự chú ý và hành vi của mình, ngay cả khi trẻ muốn làm tốt.
Dấu Hiệu Trẻ Tăng Động Giảm Chú Ý Cha Mẹ Nên Chú Ý
Trẻ nhỏ vốn có nhiều năng lượng, dễ bị phân tâm và chưa có khả năng tự kiểm soát tốt như người lớn. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào một hoặc hai hành vi để kết luận trẻ có ADHD.
Ở trẻ mắc ADHD, các biểu hiện thường xuất hiện thường xuyên, kéo dài, thể hiện trong nhiều tình huống và gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động tại nhà, trường học hoặc quan hệ với bạn bè.
Một số dấu hiệu cha mẹ có thể quan sát gồm:
- Khó duy trì sự chú ý: trẻ nhanh mất tập trung, dễ bị tiếng động hoặc sự việc xung quanh thu hút, khó hoàn thành nhiệm vụ, thường quên hoặc làm thất lạc đồ dùng.
- Dễ mắc lỗi do bất cẩn: làm bài vội, bỏ sót yêu cầu, nghe hướng dẫn nhưng chỉ thực hiện được một phần.
- Khó tổ chức công việc: lúng túng khi phải thực hiện một nhiệm vụ gồm nhiều bước, thường xuyên cần người lớn nhắc nhở.
- Khó ngồi yên: hay cựa quậy, đứng dậy hoặc chạy nhảy trong những tình huống cần ngồi tại chỗ.
- Hoạt động liên tục: trẻ có cảm giác như luôn cần vận động và khó tham gia hoạt động yên tĩnh trong thời gian dài.
- Nói nhiều hoặc thường xuyên chen ngang: khó chờ người khác nói hết câu, hay ngắt lời hoặc trả lời khi câu hỏi chưa kết thúc.
- Khó chờ đến lượt: dễ sốt ruột khi phải xếp hàng hoặc tham gia trò chơi cần luân phiên.
- Hành động trước khi suy nghĩ: có thể thực hiện những hành động thiếu an toàn hoặc đưa ra quyết định quá nhanh mà chưa cân nhắc hậu quả.
Ở một số trẻ, đặc biệt là những trẻ có biểu hiện giảm chú ý nổi bật, cha mẹ có thể không thấy trẻ quá hiếu động. Trẻ có thể khá yên lặng nhưng thường xuyên mơ màng, quên nhiệm vụ, không theo kịp bài học hoặc gặp khó khăn trong việc tổ chức công việc.
Vì thế, ADHD không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc trẻ chạy nhảy liên tục.
Khi Nào Sự Hiếu Động Của Trẻ Có Thể Là Dấu Hiệu ADHD?
Đây là điều khiến rất nhiều cha mẹ băn khoăn.
Một trẻ mẫu giáo thích chạy nhảy, một học sinh đôi khi quên sách vở hoặc một đứa trẻ mất tập trung khi làm việc mình không thích đều chưa đủ để kết luận ADHD.
Điều đáng lưu ý hơn là khi những khó khăn xuất hiện thường xuyên, kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống của trẻ. Chẳng hạn, trẻ liên tục không hoàn thành nhiệm vụ dù đã được hỗ trợ; khả năng chú ý thấp hơn đáng kể so với trẻ cùng độ tuổi; hành vi bốc đồng khiến trẻ thường xuyên gặp xung đột; hoặc những vấn đề tương tự được ghi nhận cả ở nhà lẫn trường học.
Theo CDC, không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể xác định ADHD. Một số vấn đề khác như rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm hoặc khó khăn học tập cũng có thể tạo ra những biểu hiện tương tự. Vì vậy, việc đánh giá cần được thực hiện một cách toàn diện bởi người có chuyên môn.
Nguyên Nhân Nào Khiến Trẻ Bị Tăng Động Giảm Chú Ý?
Cho đến nay, khoa học chưa xác định một nguyên nhân duy nhất gây ADHD. Nghiên cứu cho thấy ADHD có khả năng hình thành từ sự tương tác của nhiều yếu tố, trong đó di truyền đóng vai trò quan trọng. Các nhà nghiên cứu cũng tiếp tục tìm hiểu sự khác biệt trong quá trình phát triển và hoạt động của não, cùng một số yếu tố môi trường và giai đoạn trước hoặc sau sinh.
CDC ghi nhận một số yếu tố đang được nghiên cứu hoặc có liên quan đến nguy cơ ADHD, bao gồm yếu tố di truyền, phơi nhiễm với một số nguy cơ môi trường như chì, một số yếu tố trong thai kỳ và chấn thương đầu. Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa rằng một trẻ chắc chắn sẽ mắc ADHD.
Đặc biệt, cha mẹ không nên quy nguyên nhân ADHD đơn giản cho việc “nuông chiều con”, “không biết dạy con” hoặc chỉ vì trẻ sử dụng điện thoại, xem tivi nhiều. Cách nuôi dạy và môi trường sinh hoạt có thể ảnh hưởng đến cách hành vi của trẻ được thể hiện và quản lý, nhưng ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp chứ không phải kết quả của một lỗi nuôi dạy đơn lẻ.
ADHD Ảnh Hưởng Đến Trẻ Như Thế Nào?
Khó khăn của trẻ tăng động giảm chú ý không chỉ nằm ở việc “không chịu ngồi yên”.
Khi giảm chú ý nổi bật, trẻ có thể khó nghe hết hướng dẫn, bỏ sót bài tập, mất đồ dùng và cần nhiều thời gian hơn để hoàn thành công việc. Sau một thời gian, trẻ dễ bị đánh giá là thiếu cố gắng mặc dù bản thân đang thực sự gặp khó khăn với khả năng điều hành và kiểm soát sự chú ý.
Khi tăng động và bốc đồng nổi bật, trẻ có thể gặp khó khăn trong quan hệ với bạn bè do thường xuyên chen ngang, giành lượt hoặc phản ứng quá nhanh. Tính bốc đồng và thiếu chú ý cũng có thể làm tăng nguy cơ gặp tai nạn hoặc chấn thương.
Nếu liên tục bị la mắng hoặc gắn nhãn như “hư”, “lười”, “không biết nghe lời”, trẻ cũng có thể dần hình thành cảm giác thất bại và mất tự tin.
Vì vậy, hỗ trợ trẻ ADHD không chỉ nhằm làm trẻ “ngoan hơn”, mà quan trọng hơn là giúp trẻ phát triển khả năng tự kiểm soát, thích nghi với môi trường và phát huy được thế mạnh của mình.
Cha Mẹ Nên Làm Gì Khi Nghi Ngờ Con Bị ADHD?
Nếu nhận thấy các biểu hiện kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt hoặc quan hệ xã hội của con, cha mẹ nên bắt đầu bằng việc ghi nhận cụ thể những hành vi mình quan sát được.
Thay vì mô tả chung chung rằng “con rất tăng động”, phụ huynh có thể ghi lại những tình huống như: con chỉ ngồi làm bài khoảng vài phút rồi rời chỗ, thường xuyên quên hai trong ba yêu cầu vừa được giao hoặc giáo viên nhận xét con liên tục chen ngang trong giờ học.
Cha mẹ cũng nên trao đổi với giáo viên hoặc những người thường xuyên chăm sóc trẻ. Thông tin từ nhiều môi trường rất quan trọng bởi quá trình đánh giá ADHD thường xem xét hành vi của trẻ không chỉ tại nhà mà cả ở trường và những bối cảnh khác.
Sau đó, phụ huynh có thể đưa trẻ đến bác sĩ nhi khoa, bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở chuyên môn phù hợp để được đánh giá đầy đủ.
Trung tâm Giáo dục Speech
Dạy trẻ chậm nói, dạy trẻ tự kỷ, dạy trẻ rối loạn ngôn ngữ, dạy trẻ tăng động giảm chú ý
Website: speech.com.vn
Cơ sở 1: Shophouse 02, Lô M5, khu đô thị Phú Mỹ Hưng, đường Nguyễn Lương Bằng, quận 7 (nay là Phường Tân Mỹ), TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Hotline: 0981 966 476
Cơ sở 2: Căn E30 Khu Dân Cư An Phú New City Số nhà 28, đường 25, phường An Phú, Quận 2 (nay là Phường Bình Trưng), TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Hotline: 0354 050 804
Email: info@speech.com.vn
